Sinds februari dit jaar slurpt het Go West Project, dat ik samen met architect Daan Roggeveen ben begonnen, het merendeel van mijn tijd op. Het betekent dat ik mijn blog-activiteiten de komende maanden zal verplaatsen naar onze Engelstalige blog op www.gowestproject.com. Lezen dus!
En vandaag kwam dan eindelijk het bericht: China gaat innoveren. De overheid heeft zich tot doel gesteld wereldleider in elekrische auto’s te worden - met aanmerkelijke kans op succes. Niet alleen heeft Amerika’s kwakkelende auto-industrie rondom Detroit nu nóg meer reden zich zorgen te maken, het is ook een antwoord op het beeld van veel westerlingen dat Chinezen alleen maar kunnen kopiëren.
Die veelgehoorde redenering gaat ongeveer als volgt: China heeft een totalitair regime dat geen vrijheid van meningsuiting kent en afwijkende geluiden verbiedt. Het scholingssysteem is autoritair en gericht op het stampen van voorgekookte informatie. Die twee dingen leiden tot een samenleving van gehoorzame mensen die niet geprikkeld worden om te innoveren of zelf creatief na te denken. Daarom zal China er uiteindelijk niet in slagen verder te komen.
Ik geloof er geen snars van. Natuurlijk kan China wel degelijk hoogtechnologische producten maken. Ik bracht gisteren een bezoek aan de grootste staalfabriek ter wereld van Bao Steel aan de monding van de Yangtze: een terrein van 25 vierkante kilometer met drie havens, een eigen ziekenhuis en een eigen winkelcentrum.Â
De eerste staalovens zijn dertig jaar geleden gebouwd met Duitse technologie, de tweede serie staalovens (hierboven op de foto) met hulp van de Japanners. De nieuwste, hooggeavanceerde ovens hebben de Chinezen begin deze eeuw zelf gebouwd. Zo gaat dat: eerst immiteren, dan pas innoveren. Het is in de geschiedenis van de mensheid wel vaker voorgekomen (zie ook Japan, waarover het westen ook jarenlang schamperde als natie van kansloze kopiëerders). Â
China gaat de economische crisis gebruiken om vooruit te komen, beweerde China-correspondent James Fallows in een lezenswaardig artikel in The Atlantic op gezag van China-econoom Michael Pattis. Het lijkt mij ook. Als het land de crisis doorstaat, tenminste. Maar vooralsnog lijkt het daar wel op. In mijn ogen bestaat het grootste gevaar van de crisis voor China uit opstanden van de arme migrantenbevolking (zoals ik onlangs beschreef in mijn VN-artikel over 800 miljoen Chinese boeren).
Vooralsnog lijkt het mee te vallen met de spanningen onder de minder bedeelden in China, al moet het dieptepunt van de crisis wellicht nog komen. De Chinese overheid lijkt te kiezen voor massieve infrastructurele projecten bij wijze van werkverschaffing, zodat miljoenen arbeiders hun banen kunnen behouden. En daarnaast dus: innovatie, in de vorm van niet-vervuilende auto’s. Benieuwd wat Europa en de VS daar tegenover gaan stellen…
Nadat de Dalai Lama, de altijd olijk ogende knuffelmonnik uit Tibet, vorige week verklaarde dat zijn land na vijftig jaar Chinese overheersing de ‘hel op aarde’ is, slaat China terug in een absurdistisch PR-offensief. Vijf Tibetaanse afgevaardigden uit het Nationale Volkscongres van China bezochten Washington om uit te leggen dat er in Tibet niets mis is. Al het andere deden ze af als vuige leugens. Uit USA Today:
At a news conference at the Chinese Embassy, the Tibetan legislators in flowing robes proclaimed that their homeland was a beacon for democracy and economic progress.
Hun uitlatingen geven de officiële Chinese standpunt weer: Tibet is 50 jaar geleden door het Chinese leger bevrijd van een onderdrukkend regime van bloeddorstige grootgrondbezitters aangevoerd door de Dalai Lama. De inhoud van de boodschap is dus niet nieuw, maar de vorm des te meer. Voor het eerst zet China Tibetanen in om dit geluid in het buitenland uit te dragen.
Je zou denken dat iedereen zó door de Chinese poppenkast heenprikt. Toch niet. USA Today ontwaarde op de persconferentiede de Washingtonse advocaat Lanny Davis, voormalig raadgever van president Clinton. Uit zijn reactie mag de Chinese overheid hoop putten dat het offensief vruchten afwerpt:
“I have the greatest respect for the Dalai Lama … but there is another side to the story,” Davis said.
De afgelopen weken ben ik een tamelijk lousy blogger geweest. Ik zal mijn best doen de komende dagen de draad weer op te pakken. De meeste tijd is gaan zitten in het Go West Project, waar ik samen met de Nederlandse architect Daan Roggeveen aan werk. Plan is om tussen de 15 en 20 Chinese miljoenensteden in het binnenland op te zoeken en te beschrijven. Meer informatie op onze nieuwe projectwebsite www.gowestproject.com.
Vanuit China even een paar losse opmerkingen over het laatste nieuws uit de Hollandse polder. Want het zal toch niet waar zijn dat HM Beatrix straks op de trappen van Huis ten Bosch het kabinet Wilders-I aan het volk presenteert?
Laat me helder zijn: ik heb weinig op met het gedachtegoed van het orakel uit Venlo (al kan ik uit eerste hand verklaren dat de man beschikt over een aardig gevoel voor humor, dat hij helaas steed minder vaak toont). Voor het overige staat zijn Partij voor de Vrijheid voor exact het tegenovergestelde van wat de naam beweert.
Niets vrijheid van meningsuiting, maar een verbod op de Koran. Niets vrijheid van vereniging, maar een verbod op islamitische scholen. En niets vrijheid van personen, maar een verbod op “radicale” geestelijken in Nederland. Inderdaad, precies zo’n inreisverbod waarover het Venlose orakel zo’n stampij trapte toen hij Engeland niet inkwam.
Vreemd dat het andere Nederlandse politici de one-man-one-issue-beweging van Wilders niet afdoende van repliek dienen. Het lijkt zo eenvoudig. Zijn sterkste aantrekkingskracht op de kiezer is namelijk tegelijk zijn grootste zwakte. Geert Wilders is niet voor vrijheid, nee, hij is ertegen.
Tot zover de Haagse stolp. Terug naar het echte leven in Shanghai.
Ik herinnerde me ineens dit bericht uit de Chinese staatsmedia in december:
China welcomes foreign journalists to report on Tibet Autonomous Region, southwestern China, personally and will offer necessary help when needed, said Wang Chen, director of the State Information Office, in the press conference of the State Information Office held today, Dec. 30 in Beijing. In the coming year, the country will greet its 60th birthday, and some significant events will also be commemorated, we welcome foreign journalists to report on it, said Wang. […] Wang said the government of Tibet Autonomous Region will make greater efforts to simplify formalities for foreigners to visit Tibet and improve efficiency.
Nou, het is bijna begin maart en we kennen de waarde van bovenstaande belofte: Tibet zit potdicht. Voor ALLE buitenlanders. En niet alleen dat: ook de gebieden met veel Tibettanen in andere provincies, zoals Gansu en Sichuan, zijn hermitisch gesloten voor alle niet-Chinezen, zo bleek vandaag uit een belrondje naar hotels en reisorganisaties aldaar.
Zoveel voor die mooie belofte.
Net terug vanuit Harbin (20 graden onder nul, net als in Zuid-Limburg eigenlijk) in Shanghai (8 graden boven nul) en toch: wat is het hier stervenskoud! Want hoewel de winters hier zacht zijn, is het gebrek aan fatsoenlijke verwarming fnuikend. Ik schreef er vorig jaar al over. In Harbin is het, zodra je ergens binnen bent, meteen aangenaam warm. Of zelfs tropisch: ’s nachts in de hotelkamer moest het raam gewoon open in verband met de hitte. Over energieverspilling gesproken.
Harbin is een aangename stad met een rijk Russisch verleden. De oude Russische architectuur geeft het oude centrum een tamelijk on-Chinese sfeer en de restaurants serveren Russische borscht, kaviaar, gerookte worst en wodka. In dit deel van de stad wordt het jaarlijkse ijs- en sneeuwsculpturenfestival gehouden. In zo’n beetje alle straten staan in ijs uitgehakte standbeelden. Dat ziet er zo uit:
Maar ook in Harbin heeft de lange arm van de commercie genadceloos toegeslagen. Tot onze schrik ontdekten we dat het grote festivalterrein van het IJsfestival dit jaar gesponsord wordt door Disney Studio’s. Talloze ijs-standbeelden van Mickey Mouse en Donald Duck moesten de Chinese geesten rijp maken voor de producten van de oude Walt. Zie bijvoorbeeld een zeven meter hoge sneeuwsculptuur van deze kindervriend:
Mooier was onderstaand ijspaleis van Aladin. De levensgrote blauwe plastic pop van de geest uit de toverketel heb ik per abuis niet op de foto gezet, maar geloof mij: het deed pijn aan je ogen.
’s Avonds zijn alle ijsgebouwen verlicht met kleurrijke LED’s die in het ijs zitten verstopt. Bij de ingang ziet het Harbin Disney Ice and Snow Festival, zoals het dit jaar dus officiëel heet, er zo uit:
Natuurlijk snap ik best dat het bakken met geld kost om al die ijspaleizen en beelden te laten maken, maar toch: de onbeschaamdheid waarop de China, in naam nog altijd een communistisch land, culturele tradities in de uitverkoop gooit, verbaast me telkens weer. Maar misschien ben ik te puristisch. Ik vind de Holland Casino Eredevisie al bijna blasfemisch.Â
Op het andere festivalterrein, bij de rivier, gelukkig minder opdringerige sponsoren. Hier stonden sneeuwsculpturen van heel klein tot reusachtig. Het pronkstuk is een sculptuur van meer dan 150 meter breed en tientallen meters hoog met een grote sneeuwman. Op het moment van de foto was hij nog druk in aanbouw:
Zojuist met mijn geliefde een ticket geboekt naar Harbin, waar we het nieuwe jaar zullen beginnen. Harbin ligt aardig in de buurt van Siberië en is de koudste stad van China. Het is beroemd voor het Ice Sculpture Festival, het grootste ter wereld in zijn soort. Temperatuur deze week: overdag -12 graden, ’s nachts -25 graden. We hebben geluk, want -40 wordt ’s winters ook regelmatig gehaald. Even zoeken op het web, levert nuttige tips op voor het soort kleding dat daarbij hoort. Schrik niet: 4 (vier!!) lagen broeken en 6 (zes!!) lagen bovenkleding zijn getallen die vaak terugkomen. Vandaag dus nog maar even shoppen bij de Decathlon in Shanghai… brrr!
Vanochtend ontdekte ik een opvallend verschil tussen de Chinese zoekmachines van Google en Yahoo! Na het verschijnenen van Charter 08, het pamflet van 300+ Chinezen die pleiten voor democratie en meer vrijheid, is de censor aan het werk geslagen. Het moet de gewone Chinese burgers natuurlijk zo moeilijk mogelijk worden gemaakt om in aanraking te komen met deze levensgevaarlijke, staatsondermijnende teksten.
Op cn.yahoo.com gebeurt nu dan ook het volgende als je zoekt op “08å®ªç« ” (de Chinese naam voor het pamflet):
“Sorry, er zijn geen artikelen gevonden over Charter 08″. Dan naar de Chinese Google. Die geeft…
…. meer dan 1 miljoen artikelen over “Charter 08″. Blijkbaar zijn ze bij Yahoo angstiger voor de toorn van de Chinese censor dan bij Google, anders kan ik het niet verklaren. Want ook Google kan niet alle resultaten weergeven, meldt de website netjes onderaan het zoekresultaat:
“Als gevolg van de lokale regels en het beleid kan een deel van de artikelen niet worden weergegeven”. Met andere woorden: Grote Broer heeft besloten dat u hier niet alles van mag weten.Â
Als je eenmaal begint te zoeken op het web, kom je van alles tegen. Ik schreef gisteren nog over mijn gloednieuwe Chinese rijbewijs en de onbenullige vragen die je daarvoor moet beantwoorden en waaruit precies blijkt welke gedragingen van de Chinese automobilist de overheid een doorn in het oog zijn. Maar in Peking waren de vragen vorig jaar nog absurder, schrijft de correspondent van de The Christian Science Monitor. Even zoeken leverde onderstaande hilarische lijst op. What should a driver do when he needs to spit while driving? Klik voor groter formaat.
Dit is hem dan, mijn Chinese rijbewijs. Zojuist behaald na een kleine medische keuring (ogen, oren en bloeddruk) en een theorie-examen. Alle buitenlanders die hier willen autorijden moeten dezelfde procedure volgen, want buitenlandse rijbewijzen of een International Drivers Licence worden hier niet erkend.
Om het de laowei niet al te moeilijk te maken, krijg je alle 100 examenvragen vooraf op een briefje mee naar huis, inclusief de juiste antwoorden. Gouden regel daarbij is: het juiste antwoord is waar in werkelijkheid niemand zich aan houdt. Een voorbeeld (Noot: de Chinglish-formulering stamt uit het origineel):
When motor vehicles driving into non-motor verhicle lane _______
 A. Non-motor vehicles must avoid motor-vehicles
B. Motor vehicles should sound and horn to signal non-motor vehicles to give way
C. Motor vehicles must avoid non-motor vehicles
Wie als fietser of voetganger in China wel eens een auto op het fietspad of trottoir is tegengekomen, weet dat A) en B) de werkelijkheid beschrijven. Het juiste antwoord is dus C). Overigens grappig dat de vraagstellers er vanuit gaan dat auto’s in China over het fietspad of trottoir rijden.
Nog eentje dan:
At the crossroad as the vehicle ahaid is waiting for the passing signal, vehicles behind intending to make a right turn ______
A. Ought to pass from the left or right side of the vehicle ahead and make the turn quickly
B. Must stop and wait and must not take the right turn rashly
C. Sound the horn and signal the vehicle to go away.
Eitje. A) en C) zijn alledaagse gebeurtenissen, dus B) is het goede antwoord.
Kan China de wereldeconomie redden?, vroegen velen zich een paar maanden geleden nog af (zie bijvoorbeeld hier, hier en hier). Het idee was dat de economische groei in China de scherpste kantjes zou afhalen van een recessie in de rest van de wereld. Inmiddels gelooft bijna niemand meer in dit zogenoemde ‘ontkoppelings’-scenario. De peptalks van president Hu Jintao kunnen niet langer verhullen dat de Chinese economie eveneens kampt met grote problemen.
Ten eerste is China als ‘fabriek voor de wereld’ voor een flink deel afhankelijk van export. Dat die de komende maanden in rap tempo zal afnemen, lijkt onvermijdelijk. De getallen voor november beloven niet veel goeds. In die maand nam de export af met 2 procent ten opzichte van een jaar eerder, tot schrik van veel analisten. Ter vergelijking: in oktober dit jaar was er nog sprake van een toename van de export met maar liefst 19 procent (!!).
China kan de eigen economie natuurlijk aan de praat houden met binnenlandse bestedingen. Maar ook wat dat betreft laten verschillende nieuwsberichten geen florissant beeld zien. Luxe restaurants in Peking en Shanghai klagen over een omzetdaling van maar liefst 20 procent. En als ik afga op de gesprekken die ik heb met gewone Chinezen, maakt iedereen zich zorgen. Het is een psychologische wetmatigheid dat mensen die zich zorgen maken, minder snel geld uitgeven. Al met al zal het er dus om spannen.
Wat het extra  penibel maakt is het totalitaire regime in China. Aangezien de overheid alles pretendeert te regelen, is het ook de overheid die de schuld zal krijgen van een eventuele economische malaise. Al jarenlang doet het magische getal van 8 procent economische groei de rondte. Als de groei in China daaronder valt, betekent dat volgens veel analisten in feite een recessie.
If growth dips below the 8% mark, the economic conditions in China would be equivalent to a recession in advanced economies,” said Sherman Chan, an analyst at Moody’s Economy.com in Sydney, Australia, noting that a rate of at least 8% is generally viewed as needed to support China’s large labor market.
En een recessie, dat leidt ontegenzeggelijk tot sociale onrust. Zoveel is zeker: het worden spannende maanden in China.
Onder de naam Charter 08 hebben zo’n 300 Chinese hoogleraren, journalisten, advocaten, ondernemers, kunstenaars, ambtenaren en mensenrechtenactivisten deze week een bijzonder pamflet online gezet, waarin ze vragen om verregaande hervormingen in hun land. Ze deden dat ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van het uitroepen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens door de Verenigde Naties.
Ook maken ze melding van een ander, minder vrolijk, jubileum: op 4 juni 2009 is het twintig jaar geleden dat het bloedbad plaatsvond op het Plein voor de Hemelse Vrede, waar tienduizenden studenten demonstreerden voor democratie toen ze door het Chinese leger werden beschoten.
De kritiek op hun land is snoeihard. Citaat:
In 1998 ondertekende de Chinese overheid twee belangrijke internationale mensenrechtenconventies; in 2004 werd het “respecteren en beschermen van mensenrechten” in de grondwet opgenomen. En dit jaar, 2008, heeft de overheid beloofd een “nationaal mensenrechten actieplan” te zullen voeren. Helaas komt deze vooruitgang meestal niet verder dan het papier waarop ze staat geschreven. Iedereen kan met zijn eigen ogen de politieke realiteit waarnemen: China heeft wel veel wetten, maar is geen rechtsstaat; het heeft een grondwet, maar geen grondwettelijke regering. De besturende elite klampt zich vast aan authoritaire macht en slaat elke beweging richting politieke veranderingen neer.
De ondertekenaars stellen dat de gevolgen van dit systeem leiden tot onder meer de enorme corruptie in China, een enorm gat tussen rijk en arm en uiteindelijk leiden tot sociale conflicten (zoals de demonstraties en onrusten in verschillende Chinese provincies de afgelopen maanden).
Al deze conflicten en crises worden steeds heftiger, en zolang de regerende elite ongestraft doorgaat met het vernietigen van de rechten van burgers op vrijheid, eigendom, en het najagen van hun levensgeluk, zien we de machtelozen in onze samenleving (de kwetsbare groepen, de mensen die onderdrukt zijn, die wreedheden en marteling hebben ondergaan, en die geen adequate uitweg hebben om te protesteren, geen rechtbank om hun klacht te horen) steeds militanter worden. Dan ontstaat de mogelijkheid voor een gewelddadig conlict van desastreuze omvang. De afbraak van het huidige systeem heeft een punt bereikt waarop veranderingen niet langer optioneel zijn.
De ondertekenaars stellen daarna een 19-puntenplan veranderplan voor met daarin de volgende punten: deling van de uitvoerend, wetgevend en juridisch machten, onafhankelijke rechtspraak, opheffen van de éénpartijstaat en vrije verkiezingen uitroepen, vrijheid van meningsuiting, van vergadering en van religie. Voor de problemen met minderheden in Tibet en andere ‘afvallige’ provincies, stellen ze een federale republiek China voor. Tot slot moet er een Waarheidscommissie komen die de reputaties zal herstellen van mensen die in het verleden zijn bestempeld als criminelen om hetgeen ze zeiden, dachten, of geloofden.
Totalitarisme is overal ter wereld aan de verliezende hand; ook in China staat het tijdperk van keizers en landheren op het punt van vertrekken. De tijd is gekomen dat staten overal geregeerd worden door burgers.
De eerste reactie van de autoriteiten in Peking op het plan is binnen: een aantal websites met de tekst zijn geblokkeerd en een aantal van de ondertekenaars van het pamflet is gearresteerd of gewoonweg ‘verdwenen’. Onder hen de bekende activist Liu Xiaobao. Meer nieuws volgt ongetwijfeld.
De New York Review of Books heeft het hele pamflet vanuit het Chinees in het Engels laten vertalen. Hier.
Vergeet Wibi Soerjadi! Dit is Niu Niu, het Chinese wonderkind dat de wereld gaat veroveren met zijn pianospel. Athans, dat is de bedoeling van platenmaatschappij EMI die deze week Niu Niu’s eerste album op de markt heeft gebracht. Gisteren was ik in het Skyway Landis hotel in Shanghai, waar de vingervlugge 11-jarige een recital ten besten gaf. Hij leek er vooral plezier in te scheppen de technisch lastige stukken van Lizt, Debussy en Chopin zo snel mogelijk te spelen.
Niu Niu (een koosnaam die letterlijk “koe koe” betekent) heet in het echt Zhang Shengliang. Ik had nog nooit van hem gehoord, maar even zoeken op het web leverde al snel wat resultaten op. De kleine pianist heeft al een bescheiden wereldtoernee achter de rug met optredens in de VS en Engeland. Een mooi artikel over hem - en muzikale wondertjes zoals hij - is te vinden in de Britse Telegraph.
Het is niet de eerste keer dat China opvalt door extreem jonge sterretjes. Tijdens de Olympische Spelen ontstond nog ophef over de twee Chinese turnsters, Jiang Yuyuan en He Kexin, die zouden hebben gesjoemeld met hun geboortedatum om zo te voldoen aan de Olympische minimumleeftijd van 16 jaar. De reden dat China zoveel wonderkinderen telt, ligt in het talentensysteem dat de Chinese overheid heeft opgetuigd. Speciale ambtenaren doen niets anders dan scholen afstruinen op zoek naar acteurs, sporters, acrobaten en muzikanten in spé.
Zodra ze een potentiëel wonderkind ontwaren, dringen ze bij de ouders aan op overplaatsing naar een speciale school waar de kinderen vanaf jonge leeftijd worden gedrild en getraind. Uiteraard leidt zo’n systeem tot meer uitzonderlijke prestaties dan het egalitaire Europese onderwijssysteem, dat is gericht op het produceren van eenheidsworst. Aan de andere kant: als Chinese kinderen na een paar jaar toch niet blijken te beschikken over de gedroomde talenten, hebben een hoop tijd verspild op de speciale school. Zij hadden wellicht beter een reguliere opleiding kunnen volgen.
Het einde van het jaar nadert en dat betekent dat het weer tijd is voor allerlei lijstjes. Zo ook in de Chinese kranten. Onder de kop “Wie wordt de belangrijkste persoon van 2008?” publiceerde een van de financiële dagbladen in China haar keuze alvast (klik op afbeelding voor groot formaat). En jawel hoor, de eerste genomineerde op de lijst is geheel gezagsgetrouw de Chinese president Hu Jintao wegens het succes van de Olympische Spelen en de 586 miljard die hij in de economie pompt om de crisis het hoofd te bieden. Hu wordt op de voet gevolgd door de nummer 2, zijn premier Wen Jiabao. Volgens de krant heeft Wen zich tijdens de aardbeving in Sichuan “niet alleen gedragen als leider van ons land, maar als grootvader van de getroffen kinderen”. Daarmee “brak hij met het stereotype dat van de overheid bestaat”. Dat laatste kan worden gezien als een piepklein, en niet meer dan een heel voorzichtig, steekje onder water naar de Chinese politiek: blijkbaar verwachten de meeste Chinezen niet dat hun leiders met het volk meeleven. Andere opvallende namen in de lijst: Robert Mugabe (omdat hij op illegale wijze de verkiezingen wist te winnen) en Tina Fey, de actrice die Sarah Palin meerdere malen op briljante wijze persifleerde.
